پرونده ویژه: سیر مطالعاتی ولایت فقیه

تاریخ ارسال:08:01 1396/04/11
پرونده ویژه: سیر مطالعاتی ولایت فقیه

پرونده ویژه: سیر مطالعاتی ولایت فقیه

مقدمه
ولایت فقیه یکی از مهم­ترین مباحث در اندیشه سیاسی اسلام است و بنای اندیشه سیاسی شیعی بر اساس ولایت شکل گرفته است. این مفهوم طی سده­های گذشته از زوایای مختلف توسط علما و دانشمندان مسلمان مطرح شده است و به اشکال گوناگون به این مبحث پرداخته شده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران جدی­ترین و مهم­ترین عرصه به کارگیری نظریه ولایت فقیه در عمل به وجود آمد و حضرت امام خمینی به عنوان بنیانگذار این انقلاب توانستند مفهوم ولایت فقیه را در امور مختلف اجرا کنند. برای شناخت و تبیین این اندیشه تلاش­های زیادی صورت گرفته و سعی شده که این موضوع از جهات مختلف تبیین شود. از سوی دیگر، بسیاری از علاقه­مندان نیز به دنبال شناخت هرچه بهتر و صحیح­تر این موضوع هستند. یکی از راه‌هایی که می­تواند حد واسط بین اندیشمندان و علاقه­مندان به این موضوع باشد معرفی کتاب­های مفید در این موضوع در قالب سیر مطالعاتی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است. درباره این کتاب چند نکته مهم وجود دارد که ذیلاً به آن­ها اشاره می­شود:
1. در این طرح، مخاطبین بر اساس میزان سواد و اطلاع از موضوع ولایت فقیه، به سه سطح عمومی، دانشجویی و فرهیخته تقسیم شده­اند. بر اساس این سطح بندی، افرادی که اطلاع کمی نسبت به موضوع ولایت فقیه دارند، به عنوان سطح عمومی در نظر گرفته شده­اند. سطح دانشجویی مربوط به کسانی است که در فضای دانشجویی هستند و از موضوع ولایت فقیه اطلاعات بیشتری دارند و سطح فرهیخته هم برای کسانی است که با مباحث ولایت فقیه آشنایی کامل علمی دارند و قصد دارند در سطحی بالاتر به این موضوع بپردازند. در این کتاب به دلیل اینکه سن، ملاک دقیقی برای تقسیم­بندی نیست، بیش­تر به دانش افراد توجه شده است. به عنوان مثال اگر دانشجویی دانش کافی در موضوع ولایت فقیه دارد، می­تواند شروع به مطالعه کتب سطح فرهیخته بنماید.
2. در این کتاب یک دسته­بندی حداقلی در موضوع ولایت فقیه انجام شده و هر کتاب به ناچار در دسته­ای خاص قرار گرفته است، اما باید توجه داشت که این دسته­بندی نمی­تواند کامل و دقیق باشد زیرا در بسیاری از کتب معرفی شده، موضوعات متنوعی وجود دارد و نمی­توان آنها در یک دسته مشخص قرار داد. با وجود این سعی شده تا نزدیک­ترین دسته به موضوع کتاب انتخاب گردد که همین موضوع سبب شده تا برخی از کتاب­ها در دو سطح تکرار شوند.
3. در زمینه ولایت فقیه تلاش‌های فراوانی صورت گرفته و کتب نسبتاً زیادی نوشته شده است، اما در این طرح سعی گردیده بیش­تر از کتب موجود در بازار و کتاب­هایی که اخیراً منتشر شده­اند، استفاده شود.
4. توضیح اجمالی در مورد کتاب­ها و توصیف بخش­های مختلف هر کتاب از دیگر ویژگی­های این کتاب بوده است که امیدواریم مورد قبول جامعه مخاطب قرار گیرد.        

 

سطح عمومی

الف) مبانی نظری ولایت فقیه
1.         ولایت
نویسنده: آیت الله العظمی خامنه­ای
ناشر:موسسه فرهنگی قدر ولایت
كتاب حاضر مجموعه شش سخنرانى پیرامون مسأله ولايت است كه در سال 1353(چهار سال قبل از پيروزى انقلاب) در ماه مبارك رمضان، در مسجد امام حسن مجتبى× مشهد مقدس توسط رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمی سيدعلى خامنه‌اى ايراد شده است.

در فصل اول این کتاب به مفهوم ولایت و ولایت ولی خدا پرداخته شده است. بخش دوم کتاب به پیوندهای امت اسلامی می‌پردازد که شامل روابط داخلی و خارجی می‌شود. گفتار سوم با عنوان بهشت ولايت،‏ شامل‏ ولايت فردی و ولايت در جامعه‏ می‌باشد. گفتار چهارم پيرامون ولايت‏ بوده و شامل ابعاد ولايت‏ و این مساله که ولی امر مسلمين مجری حكم خداست، می‌باشد. گفتار پنجم پيرامون ولايت‏ و شامل ولايت طاغوت و جامعه شناسی كوفه‏‏ است. گفتار ششم پيرامون ولايت بوده و با موضوع هجرت‏، به هجرت فردی و هجرت گروهی‏ می­پردازد.
2.       ولایت فقیه به زبان ساده
نویسنده: جواد محدثی
ناشر: بوستان کتاب
ولایت فقیه که تداوم رهبری امامان در عصر غیبت و محور وحدت امت اسلامی است، از مهم‌ترین اصول «قانون اساسی» و پشتوانه نظام اسلامی در ایران به حساب می‌آید و اعتقاد آگاهانه به این مساله، ضروری است.  کتاب حاضر، این اصل مهم و مترقی را با ریشه‌های دینی و عقلی آن به زبانی ساده برای جوانان تبیین می‌کند که پاسخی بر شبهه‌افکنی‌های مخالفان ولایت فقیه است.
نکته قابل توجه این است که پیچیده‌ترین مسائل فکری و سنگین‌ترین مطالب علمی اگر قدم به قدم و روان مطرح شوند و با مقدمات روشن به نتیجه منتهی شوند، به راحتی برای همه قابل درک و هضم و پذیرش خواهند بود. «ولایت فقیه» هم یکی از این موضوعات است. هر چند این موضوع، یکی از مسائل عمده در فقه استدلالی است و فقها و دانشمندان اسلامی در اثبات آن به منابع دینی و روایات و فتواهای علما استناد کرده و با دلایل عقلی و نقلی آن را طرح می‌کنند ولی می‌توان با بیانی ساده‌تر نیز آن را تبیین کرد. این کار در این کتاب انجام شده است.
3.       نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه
نویسنده: آیت الله مصباح یزدی
ناشر:مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی
اين مجموعه بر گرفته از سخنرانی‌ها، مقالات، كتاب‌ها و جلسات پرسش و پاسخ آيه اللّه مصباح يزدی است كه آقای محمد مهدی نادری قمی آن­ها را تنظيم و تحقيق نموده و به رشته تحرير در آورده است. فصول کتاب عبارتند از:
فصل اول: ولايت فقيه؛ ضرورت بحث و پيش فرض ها
فصل دوم: رابطه دين با سياست
فصل سوم: نقش مردم در حكومت اسلامی
فصل چهارم: اثبات ولايت فقيه
فصل پنجم: مفهوم ولايت مطلقه فقيه
فصل ششم: خبرگان و ولايت فقيه
    بحثی ساده و کوتاه پیرامون حکومت اسلامی و ولایت فقیه
نویسنده:  آیت الله مصباح یزدی
ناشر: چاپ و نشر بين­الملل
اين کتاب در نه بخش با عناوين ضرورت بحث حکومت اسلامي، ضرورت قانون براي جامعه، صفات قانونگذار، علت تفاوت قوانين الهي در جوامع اسلامي، تزاحم دو حکم و ملاک اهميت، ضرورت مجلس قانونگذاري در نظام اسلامي، دستگاه حکومت در نظام اسلام، اختيارات، شرايط و وظايف حاکم اسلامي و ولايت فقيه به رشته تحرير درآمده است.
بخش اول با عنوان ضرورت بحث حکومت اسلامي، مباحثی درباره اسلامي بودن نظام، شناخت اسلام، عامل حفظ نظام، حکومت اسلامي، حاکميت اسلام، قانونگذاري و اجرا را مطرح نموده و شامل خلاصه و پرسش مي­باشد. در بخش دوم درباره مفهوم قانون، ضرورت قانون براي جامعه، ضرورت الهي بودن قانون بحث می­شود. در بخش سوم درباره توحيد و شرک در مسئله قانونگذاري، ويژگي­هاي قانون گذاري از ديدگاه قرآن سخن گفته شده و در بخش چهارم راه­هاي کشف قانون خدا براي فقيه اعلم، منشا تغيير حکم در مقام ثبوت، تغيير حکم تابع تغيير زمان، تغيير حکم تابع تغيير قيد موضوع، قيدهاي عيني و اعتباري مورد بحث واقع شده است.  در بخش پنجم کتاب به تزاحم دو حکم و ملاک اهميت پرداخته شده و مطالبي پيرامون احکام، ملاک­ها، ملاک قوي­تر و رفع تزاحم بیان شده است. در بخش ششم به تبیین موضوعات وضع قوانين براساس اصول تغييرناپذير يا يک موضوع و چند عنوان، اعمال ولايت عامل حفظ وحدت، شوراي قانونگذاري، خبرگان تعيين مرجع، طرحي جديد براي مجلس شورا و امتيازات اين طرح پرداخته شده است. بخش هفتم شامل موضوعات دستگاه حکومت و حاکم در نظام اسلامي، ضرورت قوه مجريه، ضرورت قوه قضاييه، دلايل ديگر ضرورت قوه مجريه و حکومت و دلايل غيراختصاصي بر ضرورت حکومت می­باشد. بخش هشتم به اختيارات، شرايط و وظايف حاکم اسلامي، شرايط متصديان امور حکومتي، شناخت قانون، تقوا، کارداني و دلايل قرآني بر اين شرايط اشاره دارد.
در بخش پاياني کتاب به موضوع حکومت و رهبري در عصر غيبت و شرايط رهبری اشاره شده و شرایطی چون آگاهي کافي از اسلام، تقوا، تدبير و مديريت مورد بررسی قرار گرفته­اند و در ادامه مباحث حکومت اصلي، دلايل نقلي بر ولايت فقيه، ريشه ولايت فقيه، مشروعيت نظام با امضاي ولي فقيه تبیین و بررسی شده­اند.
5.       ولایت فقیه؛ مبانی، ادله و اختیارات
         نویسنده: مهدی هادوی تهرانی
         ناشر:  کانون اندیشه جوان
این کتاب گزارشی فشرده از مبانی فكری حكومت اسلامی و پايه‏های كلامی و فقهی آن است. در بخش نخست با عنوان «مقدّمات» تلاش شده اساسی‏ترين پرسش‏های كلامی در زمينه حكومت دينی به طور عامّ و حكومت اسلامی به طور خاصّ پاسخ داده شود.
در بخش دوم، با عنوان «ولايت فقيه» پيشينه‏های تاريخی و ادلّه عقلی و نقلی، حدود و شرايط ولايت فقيه بيان شده و به مشهورترين و شايد جديدترين شبهات مربوط به آن پاسخ داده شده است.
6.       ولایت فقیه (حدود اختیارات و وظایف)
نویسنده:  محسن شیخ­الاسلامی
ناشر: کانون اندیشه جوان
کتاب حاضر مشتمل‌ بر شش‌ مبحث‌ است‌. در مبحث‌ اوّل‌ واژگان‌ و الفاظ‌ اصلي‌ مانند مفاهيم‌ حكومت‌ اسلامي‌، دموكراسي‌، ولايت‌، ولايت‌فقيه‌، ولايت‌ انتصابي‌ فقيه‌، ولايت‌ انتخابي‌ فقيه‌، مرجعيت‌، وكالت‌، حاكميت‌ و مشروعيت‌ تبيين‌ گرديده‌ است‌.
در مبحث‌ دوم‌ نظريه‌هاي‌ مختلف‌ در انديشه‌ سياسي‌ غرب‌ و انديشه‌ سياسي‌ اسلام‌ و خصوصاً فقه‌ سياسي‌ تشيع‌ پيرامون‌ اختيارات‌ رهبران‌ حكومت‌ها مورد بررسي‌ قرار گرفته‌ و تلاش‌ شده ‌ ضمن ‌بررسي‌ تطبيقي‌ ميان‌ اين‌ نظريّات‌، جمع‌بندي‌ و طبقه‌بندي‌ انواع‌ رهبري‌ نيز ارائه‌ گردد.
در مبحث‌ سوم‌، جايگاه‌ نظريه‌ ولايت‌ فقيه‌ در انديشه‌ سياسي‌ شیعه مورد بررسي‌ قرارگرفته‌ و تلاش‌ شده‌ است‌ تا ديدگاه‌ فقهي‌ علماي‌ طرفدار ولايت‌ فقيه‌ در حد ميسور ارائه‌ گردد. نكته‌ قابل‌ توجه‌ آن‌ است‌ كه‌ عده‌اي ‌از عالمان‌ شيعي‌ در نظريّات‌ خود صرفاً به‌ شواهد نقلي‌ بسنده‌ نموده‌اند. حال‌ آن­كه‌ برخي‌ ديگر، خصوصاً امام‌ خميني ، علاوه‌ بر تكيه‌ بر شواهد نقلي‌ بر دلايل‌ و مستندات‌ عقلي‌ نيز در نظريّات‌ خود استناد نموده‌اند.
در مبحث‌ چهارم‌، اختيارات‌ داخلي‌ ولي‌ فقيه‌ در قلمرو حكومت‌اسلامي‌ و اختيارات‌ ولي‌ّ فقيه‌ از ديدگاه‌ علمايي‌ همچون‌ ملا احمد نراقي‌ و امام‌ خميني بیان شده‌ است‌.
در مبحث‌ پنجم‌، اختيارات‌ ولي‌ّ فقيه‌ در خارج‌ از قلمرو حكومت ‌اسلامي‌ مورد بررسی قرار گرفته و تلاش‌ شده‌ است‌ تا به‌ اين‌ سؤال‌ پاسخ‌ داده‌ شود كه‌ آيا عوامل‌ محيطي‌، محدوديت­هاي‌ جغرافيايي‌ و تمايز حاكميت‌هاي‌ مستقل‌ در ميان‌ دولت‌هاي‌ موجود در عرصه‌ جهاني‌ مي‌تواند در برابر اعمال ‌صلاحيت‌ها و اختيارات‌ ولي‌ّ فقيه‌ محدوديت­هايي‌ را ايجاد نمايد؟ همچنين‌، آيا تقسيم‌ اختيارات‌ ولي‌ّ فقيه‌ به‌ اختيارات‌ درون‌ مرزي‌ (داخلي‌) وبرون ‌مرزي‌ (خارجي‌) مناسب‌ و صحيح‌ است؟‌ در مبحث‌ ششم‌، اختيارات‌ رهبران‌ حكومت‌ها در قوانين‌ اساسي ‌كشورهايي‌ همچون‌ آلمان‌، فرانسه‌، انگلستان‌ و آمريكا بررسي‌ شده‌ است و به­صورت مقایسه­ای با اختيارات‌ رهبري‌ در جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ مورد مطالعه‌ قرار گرفته‌ است‌.
مبحث‌ هفتم‌ اين‌ پژوهش‌ به‌ طرح‌ شبهات‌ و سؤالات‌ مطرح‌ شده ‌پيرامون‌ ولايت‌ مطلقه‌ فقيه‌ و اختيارات‌ ولي‌ّ فقيه‌ پرداخته‌ است‌.
و نهايتاً مبحث ‌پاياني ‌پژوهش ‌به ‌نتيجه‌گيري ‌تحقيق‌ اختصاص‌ يافته‌ است‌.
7.       ولایت، رهبری و روحانیت
نویسنده:  سیدمحمد حسینی بهشتی
ناشر: بنیاد نشر آثار و اندیشه­های شهید دکتر آیت الله بهشتی
این كتاب مجموعه‏ای از گفتارها و نوشتارهايی از شهيد آيت الله دكتر بهشتی پيرامون موضوع ولايت، مسئله رهبری و نهاد روحانيت است. با توجه به اين­كه دكتر بهشتی خود در سلك روحانيت بوده و در مديريت فعاليت‏های اجتماعی مشاركتی فعال داشته و در شكل‏گيری نهضت انقلابی مردم ايران و نهادهای بنيادين نظام جمهوری اسلامی نقشی مؤثر ايفا نموده، ديدگاه­ها و نقطه نظراتی كه طی اين گفتارها و نوشتارها مطرح می‏شود از دو جهت دارای اهميتی بسيار است.
نخست اين­كه مصدر اين مباحث عالم دينی روشن بين زمان‏شناسی است كه از واقعيت­های اجتماعی تحليلی عميق و دركی گسترده دارد و بر اين اساس تلاش می‏كند تا پاسخ پرسش­های مطرح در اين زمينه‏ها را با مراجعه به منابع و ماخذ انديشه اسلامی استنباط و استخراج كند و ديگر اين­كه راه را برای شناخت بهتر بخشی از ابعاد انديشه يكی از رهبران انقلاب اسلامی و بنيانگذاران جمهوری اسلامی هموار می‏سازد.
نكته شايان توجه در مورد گفتارها و نوشتارهایی كه در اين كتاب آمده اين است كه بخشی از آن­ها در فضای پيش از انقلاب اسلامی و غالبا در جمع‏ افرادی مطرح شده است كه دارای دانش دينی مناسبی بوده‏اند و به نسبت گفتارهايی كه در سال­های پس از انقلاب برای عموم مردم ايراد شده از بار علمی و نظری بيشتری برخوردار هستند.
ب) تاریخچه
1.         پیشینه تاریخی نظریه ولایت فقیه
نویسنده:  احمد جهان بزرگی
ناشر:  کانون اندیشه جوان
در این‌ نوشتار که‌ در واقع‌ نگاهی‌ کوتاه‌ و اجمالی‌ به‌ موضوع‌ «ولایت‌ فقیه» در بستر تاریخی‌ آرای‌ فقیهان‌ دارد، موضوعاتی‌ چون‌ جایگاه‌ مبحث‌ ولایت‌ فقیه‌ در کلام، شیوه‌ عملی‌ و نظری‌ مواجهه‌ برخی‌ فقیهان‌ با مسئله‌ حکومت‌ در عصر خود و انتصابی‌ بودن‌ حاکمیت‌ فقیه‌ از جانب‌ امام‌ معصوم‌(ع) بررسی شده است.
د) شبهات
1.         پرسش­ها و پاسخ­ها
نویسنده:  آیت الله مصباح یزدی
ناشر:  موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
اين كتاب مجموعه پاسخ‌های آیت الله مصباح یزدی به پرسش‌های مطرح شده در نشست‌های مختلفی است كه با حوزويان و دانشگاهيان داشته اند. جلد اول كه با عنوان ولايت فقيه و خبرگان به چاپ رسيده است، در چهار فصل به مباحث ذيل پرداخته است:
فصل اول: درباره مشروعيت و مقبوليت و مفهوم و ملاك هريك از اين دو، نقش مردم در حكومت، ملاك ترجيح مشروعيت بر مقبوليت، سرنوشت حكومت دينی در صورت فقدان مقبوليت همگانی، و مسئله انتخابات مجدد برای تعيين نظام را مورد بحث قرار داده است.
فصل دوم مبحث دموكراسی و اسلام، نسبت دين با دموكراسی غربی را مورد بررسی قرار داده است.
فصل سوم: در این فصل ولايت فقيه تنها شكل حكومت دينی در زمان غيبت دانسته شده است. سپس به پرسش‌هايی با عناوين ذیل پاسخ داده شده است: پيشينه نظريه ولايت فقيه، اختيارات ولی فقيه، قلمرو ولايت فقيه (از حيث اطلاق و تقييد)، ولی فقيه و نياز به تخصص‌های متعدد در اداره امر حكومت، ولی فقيه و فقهای ديگر، چگونگی انتقاد از ولی فقيه، علت دوره ای نبودن ولايت فقيه و قداست ولی فقيه.
  فصل چهارم: با عنوان «خبرگان رهبری» به پرسش‌هايی درباره مقايسه اعتبار رأی مستقيم و غيرمستقيم مردم، شبهه دور در تعيين رهبر، ضرورت فقاهت خبرگان، متخصصان غيرفقيه و راه يابی به مجلس خبرگان پاسخ داده است.
در جلد دوم كتاب، مباحث ولايت فقيه و خبرگان رهبری، در سه فصل مورد بررسی قرار گرفته است:
فصل اول: با موضوع ولايت فقيه به پرسش‌هايی از قبيل ولايت فقيه، ولايت يا وكالت، هم زمانی چند حكومت اسلامی و ارائه طرحی قابل قبول، جايگاه مراجع در نظام ولايی و رابطه آنان با ولی فقيه، ولايت فقيه و تغيير احكام، پاسخ داده است.
فصل دوم: درباره خبرگان رهبری به پرسش‌هايی در زمينه موضوعاتی مانند مجلس خبرگان از نگاه فقه شيعه، جايگاه و وظايف مجلس خبرگان در نظريه انتخاب يا انتصاب، شبهه هم زمانی انحلال مجلس خبرگان با عزل رهبری پاسخ می‌دهد.
فصل سوم: با عنوان «حكومت دينی» دليل ناسازگاری اسلام با سكولاريسم بيان می‌شود.
در جلد سوم كتاب با عنوان «دين و مفاهيم نو، نظارت استصوابی» اين مباحث مطرح می‌شود:
    تعريف دين و فرهنگ و رابطه آن دو با هم
    رابطه دين و آزادی
    اسلام و جامعه مدنی
    مدارا و خشونت در اسلام
    دين و انديشه‌های التقاطی (قرائت‌های مختلف و بدعت ها)
    اسلام و توسعه سياسی
    علل انحراف برخی از روشن­فكران مسلمان
    لزوم تقويت معنويات
    نظارت استصوابی
    خاتمه: دليل سكوت رهبری و مراجع در برابر پاره ای از انحرافات
جلد چهارم با عنوان آزادی و پلوراليسم در دو بخش به اين مباحث می‌پردازد:
بخش اول: که با عنوان آزادی مطرح شده است، مباحثی مانند مفهوم و تعريف آزادی، دين داریْ حق يا تكليف، تعارض يا تسالم دين با آزادی، حدود آزادی، معنای آيه {لاَ اِكرَاهَ فِی الدِّينِ}، ليبراليسم و اصول آن، اسلام و ليبراليسم، آزادی بيان و آزادی مطبوعات تبیین و بررسی شده­اند.
بخش دوم: با عنوان پلوراليسم مباحثی از قبيل عرصه‌های مختلف پلوراليسم، مفهوم پلوراليسم دينی، پلوراليسم دينی در بعد نظری و عملی، صراط‌های مستقيم، دلايل پلوراليسم، و انگيزه‌های پيدايش پلوراليسم، مطرح شده است.
2. دین و سیاست، ولایت فقیه و جمهوری اسلامی
نویسندگان: حمیدرضا شاکرین، علیرضا محمدی
ناشر:  نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها
کتاب «دین وسیاست، ولایت فقیه، جمهوری اسلامی»، دفتر پانزدهم از مجموعه کتاب­های «پرسش­ها و پاسخهای دانشجویی» است که توسط اداره مشاوره و پاسخ به سؤالات نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه­ها تهیه شده است.
این کتاب به 99 پرسش دانشجویان در موضوعات زیر پاسخ داده است:
جدایی دین از سیاست، حکومت پیامبر و امام، سکوت امام علی(ع) ، حکومت اسلامی در عصر غیبت، روحانیت و سیاست، قداست دین و آلودگی سیاست، مفهوم ولایت فقیه، دلایل ولایت فقیه، ولایت فقیه و عقل بشری، ولایت فقیه و خطاپذیری، شرایط ولی فقیه، مشروعیت ولایت فقیه، نصب و انتخاب ولی فقیه، اختیارات ولی فقیه، ولایت فقیه و مسلمانان جهان، نظارت بر ولایت فقیه، ولایت فقیه و مشکلات اجتماعی، شورای نگهبان و نظارت استصوابی، مجمع تشخیص مصلحت نظام، شیوه انتخاب خبرگان رهبری، عملکرد حضرت آیت­الله خامنه­ای، شبهه عزل و شبهه دور.
این کتاب به شکل پرسش و پاسخ گردآوری شده است و در پاسخ به هر سئوال تلاش شده که با در نظر گرفتن سطح علمی سئوال­کننده که دانشجویان می­باشند، پاسخی اقناع کننده و وافی ارائه گردد.

 

 

سطح دانشجویی

الف) مبانی نظری ولایت فقیه
1.    ولایت فقیه
نویسنده: امام خمینی
ناشر:  مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

امام خمينی در كتاب «ولايت فقيه» با عنايت و تأكيد بسيار، اصل «ولايت»- كه ‏اساس و پايه تمام وظايف است- به خصوص ولايت در امر حكومت و جنبه‏های سياسی آن را مورد بررسی قرار داده‏اند. ایشان علاوه بر تبيين عوامل سياسی و اجتماعی كه سبب شده است تا اين مهم ترين موضوع اسلامی مورد بی‏اعتنايی قرار گيرد، در ضمن بحث-های ‏استدلالی فقهی، به برنامه‏ريزی عملی برای تحقق ولايت فقيه در امر حكومت با مطرح كردن راه‏های مشخص نيز توجه داشته‏اند.
حضرت امام در اين كتاب مواردی را به عنوان دلايل ضرورت تشكيل حكومت اسلامی ذكر می‏كنند كه عبارتند از:
 1- عمل پيامبر در تشكيل حكومت.
2- ضرورت استمرار اجرای احكام الهی كه فقط در زمان پيامبر ضرورت ندارد بلكه برای هميشه است.
3- ماهيت و كيفيت قوانين اسلام كه بدون حكومت قابل اجرا نيست. مثل: احكام مالی، دفاع ملی، و احكام حقوقی و جزايی.
امام خمينی پس از بيان مستدل ضرورت حكومت اسلامی، به سابقه تاريخی انحراف از اين اصل (كه به عصر بنی اميه بازمی‏گردد و در دوران بنی عباس ادامه می‏يابد) اشاره می‏كنند. حضرت امام تأكيد می‏كنند كه عقل و شرع بر قيام برای تغيير وضع موجود حكم می‏كنند، پس وقوع يك انقلاب سياسی ضرورت می‏يابد و علاوه بر ضرورت جلوگيری از حكومت طاغوتی و لزوم ايجاد زمينه لازم برای حكومت اسلامی و پياده شدن احكام اسلام، لزوم وحدت امت اسلامی كه بر اثر عوامل گوناگون داخلی و خارجی دچار تفرقه شده و نيز لزوم نجات مردم مظلوم و محروم كه از تكاليف الهی مسلمين به خصوص ‏علما می‏باشد، انجام يك انقلاب سياسی را ضروری می‏سازد.
بخش مهمی از كتاب «ولايت فقيه» به بيان فرق حكومت اسلامی با ساير حكومت ها اختصاص يافته است و به اين نكته اشاره شده است كه حكومت اسلامی نوع خاصی از حكومت مشروطه است، يعنی مشروط به قوانين اسلام؛ حضرت امام در ادامه مباحث ولايت فقيه به شرايط زمامدار كه مستقيماً ناشی از طبيعت روش حكومت اسلامی است اشاره می‏كند و می‏فرمايد: پس از شرايط عامه مثل عقل و تدبير برای زمامدار دو شرط اساسی وجود دارد كه عبارتند از: علم به قانون و عدالت. ولايت فقيه در عصر غيبت موضوع مباحث بعدی كتاب است.
حضرت امام پس از اين مباحث به هدف‏های عالی حكومت و ویژگی های لازم برای حاكم‏ اشاره می‏كنند و با ذكر اخبار و استدلال بر آن ها به اثبات ولايت برای فقيه در معنای تصدی حكومت می‏پردازند كه قسمت اعظم اين كتاب را همين مباحث تشكيل می‏دهد. بخش پايانی كتاب به ضرورت برنامه‏ريزی مبارزه طولانی برای رسيدن به اين هدف الهی اختصاص يافته است.
2.    مبانی حکومت اسلامی
نویسنده: حسین جوان آراسته
ناشر:  بوستان کتاب
این كتاب مشتمل بر يك مقدمه و سه بخش است. بخش اول به مباحث اسلام و سياست می‏پردازد؛ بخش دوم به حاكميت و ولايت و بخش سوم به نظريه‏های فقها در ارتباط با حكومت اختصاص يافته است. در پايان كتاب نیز سه پيوست وجود دارد. پيوست اول برای آشنايی با ساير نظام‏های سياسی نيم‏نگاهی به اين نظام‏ها دارد. رابطه دين با آزادی و جامعه مدنی نيز به لحاظ اهميت و ارتباط آن ها با مباحث كتاب، بررسی شده است.
از آن‏جا كه در تدوين اين اثر، آموزشی بودن آن مورد توجه بوده است، مباحث آن به شيوه زير ارائه شده است:
- ارائه گزيده‏ای از مطالب هر فصل در پايان آن.
- آوردن چكيده‏ای از كل مباحث هر بخش در پايان بخش.
- طرح سؤالاتی در دو قسمت پرسش (مربوط به متن) و پژوهش (خارج از متن) در پايان هر بخش.
- استفاده از منابع دست اول در حدّ ام