عدالت در فلسفه اجتماعی

تاریخ ارسال:11:46 1396/09/28
عدالت در فلسفه اجتماعی

اساس فلسفه اجتماعی مطهری و نگرش وی به مقوله های سیاسی و اجتماعی عدالت است . از نظر وی عدل بالاترین معیاری است که همه امور را باید با کمک عدل سنجید به همین دلیل هم ایشان عدالت را ملاک شرعی بودن می داند و نه شرعی بودن را ملاک عدالت . هر آنچه که عادلانه است منطق با دستور شریعت است . بنابراین حکم شرع و عدل را یکی می داند و هر آنچه ثابت شود عادلانه است، شرعی می داند .  با این حال نگرش مطهری به عدالت کاملا درون دینی است . ایشان یکی از اهداف بعثت انبیاء را عدالت می داند  و معتقد است که براساس کلام شیعی، روزی خواهد رسید که در آن عدالت بر جهان حکمفرما خواهد شد .  از این نظر عدالت یک سنت الهی است  و میل به عدالت و عدالت خواهی را اصلی فطری در انسان می داند .  یکی از تعاریف مطهری از عدالت رسیدن هر ذی حقی به حق خود است،  بنابراین مطهری تساوی کامل را عادلانه نمی داند، بلکه آن را عین بی عدالتی می داند، چرا که انسان ها در نهاد و استعدادهای خود نابرابر هستند . از نظر مطهری پشتوانه عدالت و تمام مقدسات بشری، اعم از عدالت، مساوات، آزادی، انسانیت فقط دین می باشد .  بدیهی است که برقراری عدل در نظامات اجتماعی موقوف به این است که اولا نظام تشریعی و قانونی نظامی عادلانه باشد و ثانیا به مرحله اجرا درآید .

 

همچنین از نظر ایشان عدل پایه و مبنای حقوق در اسلام است و هر حکمی که خارج از حیطه عدالت باشد، از دایره قوانین اسلامی خارج است .  به همین دلیل در تفسیر اینکه قانون عادلانه چگونه قانونی است می نویسد: این بستگی دارد که اولا بدانیم معنی عدالت چیست؟ و ثانیا قوانین و مقررات اجتماعی را به چه شکلی باید وضع کرد که عدالت تامین گردد .  علاوه بر این از نظر ایشان، ضرورت عادلانه بودن نظام قانونی و شرعی بنابراین قانون فرع بر عدالت است و عدالت هم فرع بر حق و حق یک امر طبیعی و واقعی و عینی و مجزا از قرارداد انسان ها است . براین اساس می توان گفت که مطهری مبنای عدل را هم حق می داند، که از نظر او طبیعی است . قانون و حقوق طبیعی اهمیت خاصی در اندیشه سیاسی شهید مطهری دارد که به آن خواهیم پرداخت . می توان گفت که با وجود تاکید مطهری بر عدالت و مقیاس قرار دادن عدالت برای شریعت، تعریف مطهری از عدالت کاملا درون دینی است و از برداشت های سنتی از عدالت فراتر نمی رود . با این حال مطهری خود از بی توجهی فقه به مسئله عدالت انتقاد می کند . اصل عدالت اجتماعی با همه اهمیت آن، در فقه ما مورد غفلت واقع شده است، و با این همه تاکیدی که قرآن کریم بر روی مسئله عدالت اجتماعی دارد، معهذا یک قاعده و اصل عام در فقه از آن استنباط شد و این مطلب سبب رکود تفکر اجتماعی فقهای ما گردیده است .  ولی در اندیشه مطهری عدالت مفهوم مهمی است و جایگاه خاصی را داراست و از همین روی ایشان براساس آموزه ای قرآنی بی عدالتی را یکی از عوامل عمده انحطاط می داند .

موضوع: 
کلمات کلیدی: 
CAPTCHA
سوال امنیتی
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.