عدالت توزیعی و نقش حکومت در آن

تاریخ ارسال:12:02 1396/09/28
عدالت توزیعی و نقش حکومت در آن

مفهوم عدالت که به صورت ویژگی توسعه پایدار مورد توجه قرار می گیرد، مفهوم خاص عدالت یا عدالت توزیعی است. در عین حال توجه داریم که این معنا نیز در جهت همان عدالت به معنای عام یعنی تناسب کلّ عالم خلقت و قرارگرفتن هر چیز در جایگاه مناسب آن است.

 

 در اهمیت عدالت اقتصادی همین بس که حضرت علی(ع) فلسفه پذیرفتن خلافت پس از عثمان را به هم خوردن عدالت و منقسم شدن مردم به دو طبقه سیر سیر و گرسنه گرسنه ذکر می کند و می فرماید: لَوْلاَ حُضُورُ الْحَاضِرِ وَ قِیَامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَی الْعُلَمَاءِ أَلاَّ یُقَارُّوا عَلَی کِظَّةِ ظَالِمٍ وَ لاَسَغَبِ مَظْلُومٍ لَأَلْقَیْتُ حَبْلَهَا عَلَی غَارٍ بِهَا وَ لَسَقَیْتُ آخِرَهَا بِکَأْسِ أَوَّلِهَا. (شهیدی، 1376: ص 11، خ 3). 
اگر گردآمدن مردم نبود، واگر نبود که با اعلام نصرت مردم، بر من اتمام حجت شد، و اگر نبود که خداوند از دانایان پیمان گرفته آن جا که مردم به دو گروه تقسیم می شوند: گروهی پرخور که از بس خورده اند، «ترش» کرده اند و گروهی گرسنه و محروم. اگر این ها نبود، من افسار مرکب خلافت را روی شانه اش می انداختم و رهایش می کردم و کاری به کارش نداشتم.
 افزون بر این، امامان (ع) بر این نکته تأکید ورزیده اند که اگر مسلمانان به اصل عدالت وفادار باشند و آن را در جامعه رعایت کنند، مشکل فقر و بیچارگی مردم از میان می رود و همه به آسایش و رفاه دست می یابند. امام باقر? می فرماید:
 اگر میان مردم عدالت اجرا می شد، بی نیاز می شدند (محدث نوری، 1408ق: ج11، ص 123).
 روایتی دیگر، ضمن تأکید بر این مسأله، یادآوری می کند که عدالت از عسل شیرین تر است و فقط کسی که عدالت را نیک می داند، آن را اجرا می کند ( کلینی، 1365ق: ج 1، ص 541). این حدیث بدین حقیقت که اجرای عدالت فقط در سایه نظام امامت امکان پذیر است، اشاره می کند. نکته جالب توجه این است که معصومان ? اجرای عدالت را سبب آثار معنوی فراوان نیز برشمرده اند. حضرت علی  می فرماید: با اجرای عدالت، برکات خداوند دوچندان می شود (محدث نوری، 1408ق: ج 11، ص 320).
 امام باقر نیز می فرماید:  در اثر اجرای عدالت، آسمان روزی خود را فرو می فرستد و زمین برکت خود را آشکار می سازد (کلینی، 1365ق: ج 3، ص 568).
 آنچه در این مقال از بحث عدالت، بیشتر مورد توجه است، عدالت در برخورداری از منابع طبیعی است. دین مبین اسلام، به منظور تحقق عدالت، بیشتر منابع طبیعی را در مالکیت یا تحت نظارت دولت قرار داده است. در قرآن کریم، به صراحت فلسفه این کار را جلوگیری از تکاثر ثروت در اختیار طبقه ای خاص دانسته و مکافاتی سخت برای سرپیچی از این هدف، ترسیم کرده است: مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَی فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَی وَالْیَتَامَی وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ کَیْ لَا یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیَاءِ مِنْکُمْ وَمَا آتَاکُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ (حشر (59)، 7).
 آنچه خدا از دارایی ساکنان آن قریه ها عاید پیامبرش کرد، از آن خدا و از آن پیامبر [ او] و متعلق به خویشاوندان نزدیک [ وی] و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه را فرستاده [ او] به شما داد، آن را بگیرید و از آنچه شما را باز داشت، باز ایستید و از خدا پروا بدارید که خدا سخت کیفر است.
 همچنین با تشریع نهادهای احیا و حیازت، راه را برای استفاده همگان فراهم ساخته است ضمن این که نظارت دولت را جهت کنترل استفاده بخش خصوصی از منابع، برای تضمین تحقق عدالت در این حوزه ضرور دانسته است.
 در این تشریع، همچنان که به حقوق افراد نسل توجه، و بر برابری فرصت ها برای همه تأکید شده است چنان که از آیه پیشین نیز به روشنی پیدا است حقوق و مصالح نسل های آینده نیز مورد توجه قرار گرفته است.

موضوع: 
CAPTCHA
سوال امنیتی
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.